25-09-2008 IKZ

Ellen Kampman: 'Kiem voor kanker al op jeugdige leeftijd gelegd'

WAGENINGEN - "Op jeugdige leeftijd wordt de kiem gelegd voor kanker op latere leeftijd. Vooral jongeren beseffen veel te weinig dat zij met een gezonde leefstijl de kans op kanker aanmerkelijk kunnen verkleinen", aldus prof. dr. ir. Ellen Kampman. Donderdag 2 oktober spreekt zij haar inaugurele rede uit als persoonlijk hoogleraar Voeding en kanker aan Wageningen Universiteit.

Als alle Nederlanders gezond zouden leven en eten, zou dat volgens Ellen Kampman zo'n 30.000 nieuwe kankergevallen per jaar kunnen schelen. Nu krijgen circa 90.000 Nederlanders per jaar te horen dat zij kanker hebben.  Zij is bezorgd over het gebruik van voedingssupplementen en vitaminepreparaten, speciaal onder kankerpatiënten.

Adviezen
Ellen Kampman wil toe naar duidelijker adviezen voor de consument, de patiënt en de beleidsmaker, zegt ze in haar inaugurele rede. Ze vindt onder andere dat er onderzoek moet komen naar de wijze waarop adviezen zijn geformuleerd. "De boodschap moet overkomen, met name bij jongeren voor wie kanker nog heel ver weg is."

Ze realiseert zich dat bij wetenschappers kanker heel anders leeft dan onder de gemiddelde consument. Die lijkt de oorzaak vaak te zoeken buiten zichzelf, bijvoorbeeld in toevoegingen aan producten. Dat is volgens haar een misopvatting: de oorzaken voor kanker liggen vaak in het eigen leefpatroon, zoals overgewicht of bovenmatig alcoholgebruik.

Aangeboren
Kanker ontstaat door fouten of beschadigingen in de genetische informatie in cellen. Bij een op de tien kankerpatiënten is sprake van aangeboren veranderingen in het DNA in hun cellen. Maar bij de overige patiënten ontstaat de beschadiging tijdens hun leven. "Het lijkt erop dat voeding een rol kan spelen bij het aan- en uitschakelen van genen", zegt prof. Kampman.

Wereldwijd zijn er tot dusver meer dan 7.000 epidemiologische studies uitgevoerd naar de relatie tussen voeding en kanker. Een alomvattende rapportage van deze studies is in december 2007 gepubliceerd door het World Cancer Research Fund (WCRF), waaraan ook prof. Kampman heeft meegewerkt. Ook haar leeropdracht wordt mede mogelijk gemaakt door het WCRF.

Risicofactoren
Uit al deze onderzoeken is nu een goed beeld beschikbaar van wat de risicofactoren voor kanker zijn, als het gaat om het verband met voeding. En er zijn goede adviezen beschikbaar, zoals: voorkom overgewicht, neem dagelijks minimaal een half uur lichaamsbeweging, wees matig met alcohol (mannen maximaal twee glazen per dag, vrouwen één) en kies voor veel groenten, fruit, volkoren en peulvruchten en varieer zoveel mogelijk.

Ellen Kampman zegt dat er nog betrekkelijk weinig onderzoek is gedaan naar wat goede voeding is voor de kankerpatiënt. "Mensen met kanker willen overleven! Met een zo hoog mogelijke kwaliteit van leven. En dat het nooit meer terugkomt", zegt ze. "Uit een studie in de VS blijkt dat mannen met darmkanker die veel varkensvlees, rundvlees, vetrijke en vezelarme producten eten, driemaal minder kans hebben om na vijf jaar nog in leven te zijn vergeleken met mannen met andere voedingsgewoonten."

Foliumzuur
Volgens Kampman is bekend dat ongeveer tien procent van de kankerpatiënten zijn heil zoekt in voedingssupplementen of vitaminepreparaten. "Hoewel patiënten zich daarbij heel goed kunnen voelen, is de werking van geen van deze therapieën wetenschappelijk bewezen. Integendeel, hoge doseringen vitaminesupplementen, zoals bètacaroteen of foliumzuur, kunnen een risico met zich brengen. Ze kunnen juist het kankerproces bevorderen, omdat ook tumoren voor hun groei de extra voedingsstoffen goed kunnen gebruiken."

Op dit moment wordt door de overheid gedacht aan het toevoegen van foliumzuur aan brood, als middel om het risico op open ruggetjes bij baby's tegen te gaan. Kampman zou dat juist niet willen adviseren omdat ook al door fabrikanten foliumzuur is toegevoegd aan margarine, ontbijtgranen en sinaasappelsap en we daardoor, als we ook nog supplementen zouden gebruiken, een hoge dosis binnen zouden krijgen. Zij vindt dat zorgelijk: "Het deel van de bevolking dat er dan mogelijk schade door ondervindt is groter dan het deel waarvoor het goed zou zijn."

Bron: Wageningen Universiteit

Prof. Kampman spreekt haar inaugurele rede 'Voeding en Kanker; Wat Leeft' donderdag 2 oktober om 16.00 uur uit in de Aula van Wageningen Universiteit. De bijeenkomst is voor iedereen toegankelijk.

• De inauguratie is tevens te volgen via Wageningen University-TV.
• Stichting Wereld Kanker Onderzoek Fonds